İnme sonrası konuşamayan yakınınızla nasıl iletişim kurarsınız?
Yazan: DKT İsmet Uyar, Dil ve Konuşma Terapisti · Yayın:
Kısa cevap
Afazi zekâyı değil dili etkiler. Afazili bir yakınla sessiz bir ortamda, yüz yüze, kısa ve basit cümlelerle konuşun; resim, yazılı anahtar kelime ve jest kullanın, evet-hayır ya da iki seçenekli sorular sorun ve cevap vermesi için zaman tanıyın. Onunla çocukla konuşur gibi konuşmayın. Dil ve konuşma terapisine erken başlamak önemlidir, ancak yıllar sonra başlanan terapide de ilerleme sağlanabilir.
Afazi, kişinin zekâsını değil dilini etkiler. Aile üyelerinin günlük hayatta uygulayabileceği iletişim ipuçları ve terapi sürecinde ailenin rolü.
İnme geçiren bir yakınınız konuşmakta, söyleneni anlamakta ya da doğru kelimeyi bulmakta zorlanıyorsa, bu durum hem onun hem de sizin için oldukça yorucu olabilir. Afazi adı verilen bu tablo, beynin dil ile ilgili bölgelerinin etkilenmesiyle ortaya çıkar. En önemli bilgi şudur: Afazi kişinin zekâsını, düşüncelerini ya da kişiliğini değil, dili kullanma becerisini etkiler. Bu yazıda afazili bir yakınla günlük hayatta iletişimi kolaylaştıracak somut önerileri paylaşıyorum.
Afazi herkeste aynı görünmez
Bazı kişiler ne söyleneni büyük ölçüde anlar ama konuşmakta, kelime bulmakta zorlanır; kısa ve kesik cümlelerle konuşur. Bazıları akıcı konuşur gibi görünür ama cümleleri anlam taşımayabilir ve söylenenleri anlamakta güçlük çeker. Bazılarında ise hem anlama hem konuşma belirgin biçimde etkilenmiştir. Okuma ve yazma da genellikle bir ölçüde etkilenir.
Bu nedenle yakınınızın hangi becerilerinin korunduğunu ve hangilerinin etkilendiğini bilmek, iletişimi kolaylaştırır. Dil ve konuşma terapistinin yapacağı değerlendirme bu açıdan ailenin de yol haritası olur.
Konuşurken sizin yapabilecekleriniz
Televizyonun ya da radyonun kapalı olduğu sessiz bir ortamda, yüz yüze konuşun. Kısa ve basit cümleler kurun, bir seferde tek bir konuyu anlatın. Yavaş ve net konuşun, ama sesinizi yükseltmeyin; afazili kişilerin çoğu işitme sorunu yaşamaz.
Yazılı anahtar kelimeler, resimler, jestler ve nesneleri göstermek anlamayı destekler. Açık uçlu sorular yerine evet-hayır ile cevaplanabilecek sorular ya da iki seçenekli sorular sorun: "Çay mı istersin, su mu?" gibi.
Yakınınız konuşurken ona zaman tanıyın. Kelimeyi bulmakta zorlandığında hemen tamamlamak yerine biraz bekleyin; zorlanıyorsa ve isterse yardım edin. Anladığınızı kontrol etmek için duyduğunuzu kendi cümlelerinizle tekrar edin.
Kaçınılması gerekenler
Afazili kişiyle çocukla konuşur gibi konuşmayın; o hâlâ bir yetişkindir ve saygıyı hak eder. Yanındayken onun hakkında, sanki yokmuş gibi başkalarıyla konuşmayın. Onu sürekli düzeltmekten ve "bunu söyleyebilirsin, hadi tekrar et" gibi baskı yaratan isteklerden kaçının.
Uzun ve yorucu sohbetler yerine kısa ama sık etkileşimler daha etkilidir. Yorgunluk, dil becerilerini belirgin biçimde etkileyebilir; yorgun olduğu anlarda iletişim beklentinizi azaltın.
Terapi ve iyileşme süreci
İnme sonrası ilk aylar, dil becerilerinde en hızlı iyileşmenin görüldüğü dönemdir; bu yüzden dil ve konuşma terapisine mümkün olduğunca erken başlamak önemlidir. Ancak iyileşme ilk aylarla sınırlı değildir; aylar hatta yıllar sonra başlanan terapilerde de ilerleme sağlanabilir.
Terapide yalnızca kelime bulma ya da anlama çalışılmaz; kişinin günlük hayatta en çok ihtiyaç duyduğu iletişim durumları hedeflenir. Aile üyelerinin terapiye katılması, öğrenilen stratejilerin evde de kullanılmasını sağlar ve süreci belirgin biçimde güçlendirir.
Sık Sorulan Sorular
İnmeden yıllar sonra terapiye başlamanın bir faydası olur mu?
Evet. İyileşme ilk aylarda daha hızlı olsa da kronik dönemde başlanan terapilerde de anlamlı ilerlemeler görülebilir. Hedefler kişinin günlük hayattaki ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Afazi terapisi evde ya da online yapılabilir mi?
Evet. Hareket kısıtlılığı olan kişiler için online terapi iyi bir seçenektir. Oturumlara bir aile üyesinin eşlik etmesi, özellikle başlangıçta süreci kolaylaştırır.
Yazarak iletişim kurmasını istemek doğru mu?
Afazi genellikle yazmayı da etkiler, bu yüzden her kişide işe yaramayabilir. Kelime yazmak, çizmek ya da iletişim kartı kullanmak bazı kişiler için destekleyici olabilir; hangisinin uygun olduğunu değerlendirmede birlikte belirleriz.
Yakınınız için afazi değerlendirmesi ve terapi hakkında bilgi almak isterseniz, Samsun Atakum'daki kliniğimizde ya da online olarak randevu alabilirsiniz.
Sorularınız için Instagram'dan da yazabilirsiniz: @dkt.ismetuyar