Kekemelik tedavisi için hangi doktora gidilir?

Kekemelik bir konuşma akıcılığı bozukluğudur. Sesleri tekrarlama ("b-b-b-bak"), uzatma ("sssssu"), kelimede kilitlenme ve bunlara eşlik eden gerginlik, göz kırpma ya da kaçınma davranışları dil ve konuşma terapistinin değerlendirdiği ve terapi planladığı konulardır.

Dil ve konuşma terapisti bir hekim değildir; üniversitelerin dil ve konuşma terapisi lisans bölümlerinden mezun olan bir sağlık meslek mensubudur. Hastanelerde dil ve konuşma terapisi birimlerinde, üniversite kliniklerinde ya da özel sağlık meslek hizmet birimlerinde çalışır. Kekemelik için ilk başvuruyu doğrudan bir dil ve konuşma terapistine yapabilirsiniz; bunun için önce bir doktordan sevk almanız şart değildir.

Kekemeliği ortadan kaldıran onaylı bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Bu yüzden kekemeliğin "tedavisi" dendiğinde aslında konuşma terapisi kastedilir.

KBB ve odyoloji: Çocuğun işitmesinden şüphe ediliyorsa, sık kulak enfeksiyonu geçiriyorsa ya da kekemeliğin yanında sesinde kısıklık varsa bir KBB muayenesi ve işitme testi faydalı olur. Kekemelik bir kulak-burun-boğaz hastalığı değildir; ama işitmenin ve ses tellerinin sağlıklı olduğunu bilmek değerlendirmeyi tamamlar.

Nöroloji: Yetişkinlikte, daha önce hiç kekemeliği olmayan birinde takılmalar aniden başladıysa ya da inme, kafa travması veya nörolojik bir hastalıktan sonra ortaya çıktıysa nöroloji değerlendirmesi gerekir. Konuşma bozukluğu ani başladıysa ve yüzde kayma, kolda bacakta güçsüzlük ya da anlamada zorluk eşlik ediyorsa bu bir acil durumdur; vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Çocuk ve ergen psikiyatrisi, psikolog: Kekemeliğin yanında yoğun kaygı, okula gitmek istememe, sosyal ortamlardan tamamen kaçınma, dikkat eksikliği ya da başka gelişimsel belirtiler varsa bu uzmanlar sürece dahil olur. Yetişkinlerde kekemeliğe eşlik eden sosyal kaygıda psikolojik destek, konuşma terapisiyle birlikte yürütüldüğünde daha iyi sonuç verebilir.

Çocuk doktoru: Çocuğunuzun genel gelişimini izleyen hekim olarak çocuk doktoru da önemli bir başlangıç noktasıdır. Kekemelik fark edildiğinde sizi dil ve konuşma terapistine yönlendirebilir.

2-5 yaş arasında başlayan takılmaların bir kısmı kendiliğinden azalabilir; ancak hangi çocukta geçeceğini önceden kesin olarak bilmek mümkün değildir. Takılmalar 6 aydan uzun sürüyorsa, çocuk kelimelerde kilitleniyor ya da zorlanıyorsa, konuşurken yüzünde gerginlik veya beden hareketleri varsa, konuşmaktan kaçınıyor ya da üzülüyorsa beklemek yerine değerlendirme yaptırın.

Ailede süren kekemelik öyküsü olması ve kekemeliğin 3,5 yaşından sonra başlamış olması da erken değerlendirme için önemli işaretlerdir. Ergen ve yetişkinler için "çok geç" diye bir şey yoktur; her yaşta terapiyle konuşma daha rahat ve kontrollü hâle getirilebilir.

İlk görüşmede kekemeliğin ne zaman ve nasıl başladığı, ailede benzer bir öykü olup olmadığı ve günlük hayatı nasıl etkilediği konuşulur. Çocuk ya da yetişkin farklı durumlarda konuşurken dinlenir; takılmaların türü, sıklığı ve eşlik eden davranışlar not edilir. Kişinin konuşmaya dair duyguları ve kaçınmaları da değerlendirmenin önemli bir parçasıdır.

Değerlendirmenin sonunda terapiye ihtiyaç olup olmadığı, varsa nasıl bir yol izleneceği ve ailenin ya da kişinin evde neler yapabileceği paylaşılır. Gerekli görülürse KBB, odyoloji, nöroloji veya psikiyatri gibi bölümlere yönlendirme de bu aşamada yapılır.

Terapistin dil ve konuşma terapisi eğitimi aldığından emin olun ve kekemelik alanındaki deneyimini sorun. Terapinin yalnızca seans içinde kalmaması, aileye ya da kişiye günlük hayatta uygulanabilecek adımlar vermesi önemlidir. Okul öncesi çocuklarda ailenin sürece aktif katılması, ergen ve yetişkinlerde ise teknik çalışmaların yanında kaygı ve kaçınmayla da çalışılması beklenir.

Klinik uzaksa online terapi de bir seçenektir. Kekemelik terapisi online olarak da etkili biçimde yürütülebilir; özellikle ergen ve yetişkinlerde ve aile katılımlı okul öncesi programlarda bu yaygın bir yoldur.