Kekeleyen çocuğa nasıl davranmalı? Ailelerin yapması ve kaçınması gerekenler
Yazan: DKT İsmet Uyar, Dil ve Konuşma Terapisti · Yayın:
Kısa cevap
Kekeleyen çocuğa "yavaş konuş" ya da "nefes al" demek yerine siz yavaş ve duraklamalarla konuşun, sözünü bitirmesini sakince bekleyin, cümlesini onun yerine tamamlamayın ve aile içinde sıra ile konuşun. Takılmalar 6 aydan uzun sürüyorsa, konuşurken gerginlik ya da kaçınma varsa, ailede kekemelik öyküsü bulunuyorsa bir dil ve konuşma terapistine başvurun.
"Yavaş konuş", "nefes al" demek neden işe yaramaz? Kekeleyen çocukla konuşurken evde uygulayabileceğiniz basit ama etkili adımlar.
Çocuğunun kekelediğini fark eden ebeveynin ilk tepkisi genellikle yardım etmek olur: "Sakin ol", "yavaş konuş", "bir nefes al, baştan söyle". Bu cümleler iyi niyetle söylenir, ama çoğu zaman çocuğa konuşmasında bir sorun olduğunu hissettirir ve konuşurken daha fazla çaba göstermesine yol açabilir. Bu yazıda kekeleyen bir çocukla konuşurken evde uygulayabileceğiniz, araştırmalarla ve klinik deneyimle desteklenen tutumları ve ne zaman profesyonel destek almanız gerektiğini paylaşıyorum.
Önce şunu bilin: kekemelik sizin hatanız değil
Kekemeliğin ortaya çıkmasında genetik ve nörolojik etkenlerin önemli rol oynadığı bilinmektedir. Ebeveynlerin konuşma biçimi ya da bir olay kekemeliğe neden olmaz. Ancak çocuğun çevresindeki iletişim ortamı, konuşmayı kolaylaştırabilir ya da zorlaştırabilir. Bu yüzden evde yapacağınız küçük değişiklikler anlamlıdır.
Kekemelik, özellikle 2-5 yaş arasında başlayan çocukların önemli bir kısmında kendiliğinden azalabilir. Ancak hangi çocuğun kendiliğinden düzeleceğini önceden kesin olarak bilmek mümkün değildir; bu yüzden izleme süreci de bilinçli yürütülmelidir.
Yapmanız faydalı olanlar
Çocuğunuz konuşurken ona sakin bir yüzle bakın ve sözünü bitirmesini bekleyin. Siz konuşurken biraz daha yavaş ve aralarında duraklamalarla konuşun; bu, çocuğa "yavaş konuş" demekten çok daha etkili bir modeldir. Ona soru sorduktan sonra cevap vermesi için zaman tanıyın ve bir sonraki soruya geçmeden önce birkaç saniye bekleyin.
Aile içinde sıra ile konuşmaya özen gösterin; herkesin aynı anda konuştuğu, sözün sürekli kesildiği ortamlar kekeleyen çocuk için zordur. Her gün kısa bir süreyi yalnızca çocuğunuzla, onun seçtiği bir oyunla geçirin. Bu sakin ve acelesiz zaman, konuşma için rahat bir ortam yaratır.
Çocuğunuz takılmayı fark edip üzülüyorsa bunu görmezden gelmeyin. "Bu kelime biraz zor çıktı, olur öyle" gibi sakin ve kabul edici bir cümle, konunun konuşulabilir olduğunu hissettirir.
Kaçınmanız gerekenler
"Yavaş konuş", "nefes al", "düşün de öyle konuş" gibi yönlendirmeler, çocuğun dikkatini konuşmasının biçimine çevirir ve kaygıyı artırabilir. Takıldığı kelimeyi onun yerine tamamlamak da genellikle iyi bir fikir değildir; bırakın cümlesini kendi bitirsin.
Çocuğunuzdan misafirlerin önünde şiir okumak ya da bir şeyi anlatmak gibi baskı yaratabilecek konuşma performansları istemekten kaçının. Takıldığında gözlerinizi kaçırmak, sabırsızlanmak ya da üzüntünüzü belli etmek de çocuğa olumsuz bir mesaj verebilir.
Ne zaman bir uzmana başvurmalı?
Takılmalar 6 aydan uzun süredir devam ediyorsa, çocuk kelimelerde uzun süre kilitleniyor (hiç ses çıkmadan zorlanıyor) ya da sesleri uzatıyorsa, konuşurken yüzünde gerginlik, göz kırpma, baş hareketi gibi eşlik eden davranışlar varsa bir değerlendirme gerekir.
Çocuğun konuşmaktan kaçınması, kelime değiştirmesi, "ben konuşamıyorum" demesi; ailede süren kekemelik öyküsü; kekemeliğin 3,5 yaşından sonra başlamış olması da değerlendirme için önemli işaretlerdir. Okul öncesi dönemde başlanan kekemelik terapileri, etkinliği araştırmalarla gösterilmiş ve ailenin aktif olarak katıldığı yaklaşımlardır.
Sık Sorulan Sorular
Kekemeliği görmezden gelirsek geçer mi?
Görmezden gelmek yerine sakin ve kabul edici bir tutum önerilir. Kekemeliğin kendiliğinden azalma ihtimali vardır, ancak belirtiler sürüyorsa ya da artıyorsa beklemek yerine değerlendirme yaptırmak gerekir.
Heyecanlanınca daha çok takılıyor, bu normal mi?
Evet. Heyecan, yorgunluk, acele ya da yeni bir ortam gibi durumlarda takılmalar artabilir. Bu dalgalanma kekemeliğin doğal seyrinin bir parçasıdır.
Kardeşleri onunla dalga geçiyor, ne yapmalıyım?
Aile içinde kekemelikle ilgili alay edilmemesi konusunda net bir kural koyun ve kardeşlere de sabırla dinlemeyi örnek olun. Çocuğun kendini güvende hissetmesi, konuşma isteğini korumak için çok önemlidir.
Çocuğunuzun takılmalarıyla ilgili endişeleriniz varsa, Samsun Atakum'daki kliniğimizde ya da online olarak bir değerlendirme için randevu alabilirsiniz.
Sorularınız için Instagram'dan da yazabilirsiniz: @dkt.ismetuyar