Söyleneni tekrar ediyor (ekolali): ne anlama gelir?
Yazan: DKT İsmet Uyar, Dil ve Konuşma Terapisti · Yayın:
Kısa cevap
Ekolali, duyulan kelime ve cümlelerin aynen tekrar edilmesidir ve dil gelişiminde bir dönem görülebilir. 2,5-3 yaşından sonra belirgin biçimde sürüyorsa değerlendirilmelidir; ekolali otizmde sık görülse de tek başına otizm anlamına gelmez ve çoğu zaman bir iletişim girişimidir.
Çocuğunuz soruya cevap vermek yerine soruyu mu tekrarlıyor, reklam cümleleri mi söylüyor? Ekolalinin ne olduğunu, ne zaman olağan sayıldığını ve nasıl desteklendiğini anlatıyorum.
"Su ister misin?" diye soruyorsunuz, çocuğunuz "Su ister misin?" diye cevap veriyor. Ya da gün içinde sık sık bir çizgi filmdeki cümleleri, reklam şarkılarını aynen tekrarlıyor. Duyduğunu tekrar etme davranışına ekolali diyoruz. Bu yazıda ekolalinin ne olduğunu, hangi durumlarda gelişimin olağan bir parçası sayıldığını ve dil gelişimini desteklemek için nasıl kullanılabileceğini anlatıyorum.
Ekolali Nedir?
Ekolali, bir çocuğun duyduğu kelime ya da cümleleri aynen tekrar etmesidir. Tekrar, duyduktan hemen sonra olabilir (anlık ekolali) ya da saatler, günler sonra ortaya çıkabilir (gecikmiş ekolali). Gecikmiş ekolalide çocuk çoğu zaman bir filmden, şarkıdan ya da daha önce duyduğu bir konuşmadan cümleler kullanır.
Ekolali, tüm çocukların dil gelişiminde bir dönem görülebilir; çocuklar taklit ederek öğrenir. Ancak 2,5-3 yaşından sonra belirgin biçimde sürüyorsa ve çocuğun kendi cümlelerini kurmasının önüne geçiyorsa, daha yakından değerlendirilmelidir.
Ekolali Her Zaman Otizm mi Demek?
Hayır. Ekolali otizm spektrumundaki çocuklarda sık görülür, ama tek başına otizm anlamına gelmez. Dil gelişimi gecikmiş, görme engelli ya da dil öğrenmede farklı bir yol izleyen çocuklarda da görülebilir.
Değerlendirmede ekolalinin yanında sosyal iletişim becerilerine de bakarız: göz teması, ortak dikkat, işaret etme, ilgisini paylaşma ve oyun becerileri. Bu becerilerde de güçlük varsa, çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesine yönlendirme yapılır.
Ekolalinin İşlevi: Bir İletişim Girişimi
Güncel yaklaşımlar ekolaliyi bastırılması gereken anlamsız bir davranış olarak görmez. Pek çok çocuk için ekolali bir iletişim girişimidir: Çocuk "Su ister misin?" diyerek aslında "Evet, su istiyorum" demeye çalışıyor olabilir. Bir filmdeki üzgün karakterin cümlesini tekrarlaması, kendisinin de üzgün olduğunu anlatma yolu olabilir.
Bazı çocuklar dili bütün parçalar hâlinde öğrenir: önce ezberlenmiş cümle kalıplarını kullanır, zamanla bu kalıpları parçalayıp kendi cümlelerini kurmaya başlar. Bu yüzden terapide ekolalinin işlevini anlamak ve onu daha esnek dil kullanımına köprü olarak kullanmak önemlidir.
Evde Nasıl Destek Olabilirsiniz?
Soru sormak yerine seçenek sunun ya da onun söylemesini istediğiniz cümleyi model olun. "Su ister misin?" yerine bardağı gösterip "Su istiyorum" deyin; çocuk bunu tekrarladığında isteği gerçekleşir ve cümle anlamlı hâle gelir.
Tekrarladığı cümlelerin hangi durumlarda ortaya çıktığını gözlemleyin; bu size ne anlatmaya çalıştığına dair ipucu verir. Ekolaliyi susturmaya ya da cezalandırmaya çalışmayın; bunun yerine onun ne demek istediğini tahmin edip doğru kelimelerle karşılık verin.
Sık Sorulan Sorular
Ekolali kendiliğinden geçer mi?
Gelişimsel ekolali çoğu çocukta dil geliştikçe azalır. Belirgin ve uzun süren ekolalide ise dil terapisi, çocuğun kendi cümlelerini kurmasını destekleyerek süreci hızlandırır.
Çizgi film cümlelerini tekrar etmesini engellemeli miyim?
Engellemek yerine bu cümlelerin hangi anlarda ve hangi amaçla kullanıldığını anlamaya çalışın. Bu cümleler çoğu zaman bir duyguyu ya da isteği ifade etmenin yoludur.
Ekolali konuşmanın gelişeceğine işaret mi?
Ekolali, çocuğun sesleri ve kelimeleri üretebildiğini ve dile ilgi duyduğunu gösterir. Doğru destekle bu kalıplar zamanla daha esnek ve işlevsel bir dile dönüşebilir.
Çocuğunuzun tekrarlayıcı konuşmasıyla ilgili bir endişeniz varsa, iletişim becerilerini bütüncül olarak değerlendirmek için randevu alabilirsiniz.
Sorularınız için Instagram'dan da yazabilirsiniz: @dkt.ismetuyar